بڕوا بەرزنجی

بەریتانیا بۆ دژی ڕیفراندۆمە؟

8/4/2017 7:03:00 PM

دوایی چەند ساڵێك جەنگی خوێناوی داعش لە سوریاو عێراق و هەرێمی كوردستان، ئێستا لەسنوری كوردستان و عێراق كۆتایی داعش دەبینین. لەم چەند ساڵەدا بەریتانیا بێدەنگترین هێزی نێو زلهێزەكان بوو، لەكاتێكدا خۆی دروستكەری دەوڵەتی عێراقە، بەڵام لە ئێستادا كە هەرێمی كوردستان، بانگەشەی ڕیفراندۆمی بۆ سەربەخۆیی دەستپێكردوە، هەر زوو بەڕوونی دژی ئەم ڕیفراندۆمە لە ئێستادا دەوەستێتەوە.
ئەوەی ئاگاداری مێژووی سیاسی و كلتوری و ژیاری بەریتانیا بێت، دەزانێت وڵاتێكی محافزكارە، هەمیشە بە دورەپەرێزی و هەستیارییەكی زۆرەوە هەر هەنگاوێك دەنێت. تەنانەت كاتی بڕیاردانی بۆ جیابونەوە لە یەكێتی ئەوروپا، زۆرێك دەیان وتت بەریتانیا هەرگیز ئەوروپا نەبوە بۆیە با جیاببێتەوە. بەڵام هەربەڕاستی وایەو لیبراڵی و كراوەیی زۆری ئەوروپا لە هەموو ڕویەكی ژیارییەوە زۆر جیاوازە لە بەریتانیایی محافزكارو خۆ بەخاوەن ئیمپراتۆری مەزن و دایكی زلهێزەكان، كە ئەم محافزكاری و خۆ بەخاوەن ئیمپراتۆر زانینە، لە سایكۆلۆژیایی تاك و دەوڵەتی بەریتانیادا چەسپیوە، كە خۆیشیان قسەیەكیان هەیەو دەڵێن"وا سەیرمەكە ئێمە ئێستا وڵاتێكی بچوكین، بەڵام هەر زلهێز و گەورەین".
بەریتانیا لە هەر هەنگاوێكیدا بەتەواوی هەنگاوەكە نانێت، هەمیشە لەبەرەو پێشچوندا بیر لەگەڕانەوە دەكات و پلانی بۆ داناوە، كاتێك چوە یەكێتی ئەوروپا، جیاواز لە وڵاتێكی گرنگی وەك ئەڵمانیا لەنێو یەكێتیەكە، وازی لە دراوەكەی خۆی "pound" نەهێنا، كە ڕەمزی ئابورییەكی بەهێزەو دواجاریش بە دراوە جیاوازەكەی خۆیەوە لە ئەوروپا هاتەدەر. بەڵام دیسان لە هاتنە دەرەوەیش بە تەواوی هەنگاوەكە نانێت، دەیەوێت لە بازاڕی هاوبەشی ئەوروپاو پەیوەندییە ئابورییەكانی بەردەوام بێت لەگەڵی.
دەبێت بیرمان بێت، بەریتانیا دروستكەری دەوڵەتی عێراقە، تا ئێستایش هەستی خۆ بەخاوەنزانینی بۆ ئەم ناوچەیە هەیە، هەرچەندە لەدوای جەنگی جیهانی دوهەمەوە، كە ڕیزبەندی زلهێزەكان دەگۆڕێت، ئەم زیاتر دورەپەرێزی لە دەستێوەردانی ڕاستەوخۆ هەڵدەبژێرێت و زیاتر لەوانیتر بە پێوەری قازانجی ئابوری و بازاڕ بیر لە هەنگاوە سیاسییەكانی دەكاتەوە.
بەریتانیایی دروستكەری عێراق و یەكێك لە گەورە دابەشكارانی كورد و خاكەكەی، ئەم چەند ساڵەی ئەو ناوچەیە بوە گەرمترین ناوچەی سیاسی و سەربازی، زیاتر وەك چاودێرێك دەركەوت و ناوی لەناواندا نەبوو. بە جیاواز لە فەڕەنسا، كە دوای ئەمریكا و ڕوسیا دەوری خۆی بینی، بەتایبەت بۆ كوردستانی باشور. كە دوو جار سەرۆك كۆمارەكەی سەردانی هەولێرو سەنگەرەكانی پێشمەرگەی كرد.
بەڵام ئەمە بەو مانایە نییە، لەندەن لە هاوكێشەكان چوبێتە دەر، یان بەرژەوەندی لەم ناوچەیەدا نەمابێت.
 بەڵكو ئەوەی دەیەوێت بەڕێگەیەكی كەم تێجووتر بەدەستی دێنێت، ئەو لەجوارچێوەی هاوپەیمانی ئەمریكادا بەشدارە لە هاوكێشەكان، بەڵام كاتێك خۆی دەرەكەوێت، كە دەسكەوتەكان دابەشدەكرێت، ئێستا بەرەوی كۆتایی خەلافەتەكی داعش دەڕۆین، هەموان هەنگاودەنێن زۆرترین دەسكەوت بەدەست بێنن. بەریتانیا بەرژەوەندی لەمانەوەی عێراقە بەم جۆرەی ئێستا، تا وەك دوای ٢٠٠٣ لە شوێنە ئارامەكان بكەوێتەوە وەبەرهێنان، كە ٢٠٠٣یش دوای كەوتنی بەعس، جیاواز لە ئەمریكا بە قازانج لێی چوەدەرەوە. هێزەكانی ناردە ناوچە شیعە نشینەكان، كە ناوچەی ئارام بون، هەم خۆی لە جەنگی سونەو گروپە توندڕەوەكان پاراست، هەم نەوتی بەسرەو ناوچە شیعە نشینەكانی بەدەست هێنا.
ئەمەیش، هۆكاری سەرەكی شكستی دەسەڵاتداری هەرێمی كوردستانە، لەوەی شكستی خوارد لە ئابورییەكی سەربەخۆ وەك بانگەشەی بۆ دەكراو، سەرخان و ژێرخانی ئابوری كوردستانیان، بەرەو بێ متمانەییەك بردوە، كە زل هێزەكان و كۆمپانیا گەورەكانیان، بە گومان و ترسەوە بیر لە بەرژەوەندییەكانیان لە كوردستان بكەنەوەو نەتوانن، وەك شوێنی بەرژەوەندی ستراتیژی سەیری بكەن. بەپێجەوانەی بەغدادەوە كە سەركەوتوتر بو لە مامەڵەكردن بە مەلەفی نەوت و غازەوەو هەم خۆی بە نرخێكی باشتری دەستكەوتو هەم جێی متمانەی زیاتری كۆمپانیاگەورەكانی وەبەرهێنانی وزەی ئەمریكاو ڕوسیاو بەریتانیاو فەڕەنسایە.
بەریتانیا، موحافزكارییەكەی وەك جۆرێك لە هونەری سیاسەتكردنی لێهاتوە، كە جیاواز لە زلهێزەكانی وەك ئەمریكاو ڕوسیا، دوژمنی ڕون و دیاری كراو یان دۆست و هاوپەیمانی لەوجۆرەی نییە لە ناوچەكەدا، بەڵكو دەیەوێت بەكێشی قازانجەكانی هەنگاو بەرەو پێش و دوا بنێت، یان كورد وتەنی نایەوێت نەشیش بسوتێت نە كەباب، ئەو لە جوارچیوەی هاوپەیمانی خۆراوادا دژی پڕۆژەی ئەتۆمی ئێرانە، بەڵام وەك هیچیشیان دژایەتی ناكات و هەمیشە دەگەڕێت بۆ دەرفەتی بەرژەوەندی هاوبەش. ئەو لە كوردستاندا لەیەك كاتدا پەیوەندی لەگەڵ یەكێتی نیشتیمانی و بزوتنەوەی ئیسلامی هەبوو، هەم پشتگیری سەنگەری یەكێتی بوو دژی تیرۆر و توند ڕەوی، هەم دەرگای بۆ بزوتنەوەو ماڵی مەلا عەلی عەبدولعەزیز كردبوەوە بەجۆرێك بەریتانیایان كردە، شوێنی بزنسی خۆیان. كەلەم بازنەدا دەوری سعودییەیش هەبوو، وەك خاوەن بەرژەوەندی هاوبەشی گەورە لەگەڵ بەریتانیا.
بۆیە ئەوەی وادەكات بەریتانیا بەرژەوەندی لەگەڵ ڕیفراندۆم و سەربەخۆیی كوردستاندا نەبێت، شكستی هەرێمی كوردستانە، لە ژێرخانێكی ئابوری بەهێز و متمانەپێكراو، بەجۆرێك بڕواپێكراوتربوایە لە بەغداد، كە بۆ ئەمەیش ئارامی ئاسایشی كوردستان و كەمدەستی ئێران لەچاو بەغداد تێیدا، خاڵی بەهێزبون بۆ كوردستان.
ئەمەیش وادەكەت، لەندەن حەز بەم نەخشەیەیی ئێستای عێراق بكات و متمانەی بە نەخشەی نوێ نەبێت، كە كورد تێیدا یاریكەری سەرەكییە، بەڵام یاریكەرێكی شكست خواردو، قازانج و بەرژەوەندیش لەگەڵ لایەنی شكست خواردوو نییە.
كاتێك دەڵێین لەندەن لەگەڵ ڕیفراندۆم نییە، واتە بەرژەوەندی لەگەڵ بەغدادەو بۆ ئەمەیش لۆبی خۆی بەكاردێنێت، چونكە خۆیشی لە بازنەی لۆبی بەغدادە.  یەكەم كاریگەریشی بۆ سەر سیاسەتی ئەمریكایە، بەریتانیا لەو وڵاتانەیە كە هەرگیز ئەمریكا نایەوێت لە بەرژەوەندییەكانی بات یان پشتگوێی بخات، بۆیە ئەگەر بڵێین لەندەن لەبیر بكەین و ڕومان لە واشنتۆن و پاریس و برۆكسل بێت، ئەوا هەڵەیەكی گەورەیە، چونكە سیاسەتی ئەمریكی تەنها لەسەر قازانجێكی ئەمریكی دانەڕێژراوە، بەڵكو تێكەڵە بە قازانجی هاوپەیمانە ستراتیژییەكانی، لە نێویشیانداو بەتایبەت ئیسرائیل و بەریتانیا.
بەڵام وەك پێشتر ڕونمانكردەوە، سیاسەتی بەریتانی بەوجۆرەیە كە تەواو یەكلایی نابێتەوە بۆ بەرەیەك، بەوجۆرەیش دژایەتی بۆ ڕیفراندۆم، سیاسەتێكی درێژخایەن و یەكلایی بوەوە نییەو دەكرێت كورد بە گەورەیی لەڕۆڵی تێبگات و بەشوێن بەرژەوەندی هاوبەش و ستراتیژ بگەڕێت لەگەڵیدا . ئەویش بەرژەوەندی و پەیوەندی كەمی لەگەڵ ھەرێم نییەو ئەو ھەڵوێستەی ئێستای بڕیارێكی جێگیر و درێژخایەن نییە.


ڕاپرسی

پێت وایە لایەنەكان دەگەنە رێككەوتن بۆ چارەسەركردنی كێشەكانی باشوری كوردستان؟

دەنگ بدە