سامان ساڵح

ئایندەی هەرێم‌و هەڵوێستی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان

8/4/2017 6:58:00 PM

زمانی جەستەی یەكێ لەوێنە بڵاوكراوەكانی پێشوازیی تاران لە وەفدی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، جێی نیگەرانیی بوو! وێنەكە وادەخوێندرێتەوە كە، بایەخ بە شێوازیی دیپلۆماسی و ئیتەكێتیی میوانداریی نادات، ئەو رەفتارە دیپلۆماسییە! دوو حاڵەت دەردەخات:
یەكەم: ئەوە پەیامێكە كە خۆبەزلزانیی تاران لە بەرامبەر میوانەكانی نیشاندەدات.
دووەم: دەرخەری نیگەرانییەكی قووڵە كە تارانی دۆست! بەرامبەر یەكێتیی دۆستی دەریدەبڕێت.
      شەڕی تیرۆر لەدژی "داعش" ئاستەنگی زۆریی لەسەر هەرێمی كوردستان و تەنانەت گەلی كوردستان لە باشوور هێناوەتە ئاراوە، لەگەڵ ئەم ئاستەنگانەشدا دەرفەتی زیاتری رەخساند هەم بۆ كورد و هەرێمی كوردستان و هەروەها دوژمنە ستراتیژییەكانیشی.
       ئێران لە فیكری سیاسی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستاندا، وەك سیستەم، مەترسییە لەسەر ئازادی و دیموكراتی و مافی مرۆڤ و مافی ژن، كە یەكێتیی بڕوای پێیەتی و خەباتی لەپێناودا دەكات، لە فیكری نیشتمانیی یەكێتیشدا، ئێران داگیركەری خاكی كوردستانە، واتە بەشێك لەو نیشتمانەی كە "یەكێتیی" ناوەكەی خۆیی لەسەر داڕشتووە، كە ئەم ناوە بۆتە شوناسیش بۆی.
        بە پێی وتەی مەلا بەختیار، ئەندامی وەفدی یەكێتیی بۆ تاران و  لێپرسراوی دەستەی كارگێڕیی مەكتەبی سیاسیی حیزبەكە، ئێران لە كۆبوونەوەكاندا "راست و روون" بە یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانی وتووە، "دژی ریفراندۆمین". لای یەكێتیی "دژ بوون بە ریفراندۆم" واتە: دژایەتی مافی چارەنووس، كە یەكێكە لە دروشمە سەرەكییەكانی یەكێتیی، یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، تا ئەوكات و شوێنەی من ئاگاداربم! لە هیچ نووسین و ئەدەبیاتێكی حیزبەكەدا، كات و رەوایەتیی یان ناڕەوایەتیی بەپێی بەرژەوەندیی هێزە هەرێمییەكانی بۆ مافی چارەنووس، دانەناوە، بەڵكو هەمیشە وتوویەتی "مافی چارەنووس" (مافێكی بێ چەند و چوونی گەلی كوردستانە).
      ئێستا ئێران فشارێكی زۆر لە یەكێتیی دەكات، سنووری قەڵەمڕەوی حكومەتی هەرێم كە لەلای یەكێتییەوە بە دوورودرێژیی تەواو لەگەڵ ئیرندایە خوێندنەوە و بەرپرسیارێتیی قورسی دەوێت، كادر و لایەنگرانی یەكێتیی لە دۆخی یەكێتیی تێناگەنو فشار دەكەن ولەتۆڕە كۆمەڵایەتییەكان جنێو و قسەی ناشرین بەسەركردایەتییەكەیان دەڵێن، ئەم ساڵانەی دوایی دۆخی یەكێیتی گرانترین قۆناغی ژیانی یەكێتییە، كە ماوەیەكی زۆرە بێ سكرتێرە و لەناو حیزبەكەشدا سەركردە ناوچەییەكان، بۆ بەدەستهێنانی بەرژەوەندیی و ناوبانگ و شەقامخوازیی شەڕی خراپ لەگەڵ یەكتری دەكەن، بەشێك لەسەركردەكانی یەكێتیی بەجۆرێك قسە لەسەر ریفراندۆم و پرسی كورد دەكەن، كە پرسیاریان لەسەر شوناس و خەباتی حیزبەكەیان دروستكردووە، ئەمە جێگەی داخ و پەژارەیەكی زۆرە بۆ مێژووی ئەو حیزبە.
      ناكۆكیی نێوان پارتەكانی هەرێمی كوردستان، خاڵی تەركیزی هێزەكانی بۆ پرسی ناوخۆیی و ناسەرەكیی گۆڕیوە، بەجۆرێك وا گریمانە دەكرێت كە ئەگەر كێشە ناوخۆییەكان لە نێوان حیزبەكان چارەسەر بكرێت، ئیتر دەروازەی كێشە نەتەوەیی و نیشتمانییەكان دەكرێنەوە و زۆر هاسان دەبن، بەمەرجێك هەموو حیزبەكان باش دەزانن، كە تەنیا دەروازەیەك بۆ چارەسەری پرسە گرنگەكانی خەڵكی كوردستان چارەسەری پرسە نیشتمانی و نەتەوەییەكانە، واتە كێشەی هەرە گەورە شوناسی كوردستانە، نەك سیستەمەكەی چونكە سیستەم شوێنكەوتەی شوناسەكەیەتی.
      ململانێكانی ناو یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، كاریگەریی خراپی لەسەر ئایندەی هەرێمی كوردستان داناوە، پشتگیری ئەم بۆچوونە بەوە دەكەم كە بونیاتی هەرێمی كوردستان لەسەر بنەمای هاوسەنگی هێز لەنێوان (ی.ن.ك) و (پ.د.ك) دانراوە، نەك ململانێی دیموكراسی و هەڵبژاردن، ئەمەش بەشێكی پەیوەندیی بە شكستهێنانی ئەو دوو هێزەوەیە لە تەواوكردنی ئەركە نەتەوەیی و نیشتمانییەكانیان، كە دروستكردنی دەوڵەتی كوردستان و دیاریكردنی سنوور لە ساڵی 1991 بوو، هەرچەند ئەو شكستە بێ كاریگەریی نێودەوڵەتیی و هەرێمیی نەبووە، بەڵام راگەیاندنی یەكلایەنەی فیدڕاڵی و خۆبەستنەوە بە جوگرافیا و ئابووری و ئایندەی عیراقەوە و دروستكردنی حوكمی "ئیدارە محەلی" لەلایەن یەكێتیی و پارتی یەوە، پاڵپشتی تەواوی شكستەكەی كردوو ئێستا بە كاریگەریی ناوخۆیی و دەرەكیی و لە ئەنجامی خراپیی حوكمی ئیدارە محەلیی هەردوو حیزب، خەڵكی هەرێمی كوردستان هێندەی لەسەر شەقامی (دوكان و عەربەت –سلێمانی) و (ئاوەڕۆ) و (یاریگەی تارتان و باخچەی گەڕەك) و (كتێبخانە) دژی حكومەت وەستاون، هەرگیز كێشەی خاك و كەركوك و شەنگار و زوممار و خانەقین و ناوچەكانی تری كوردستانی داگیركراویان لەبیر نییە. سەرم سوڕما، كاتێك یەكێك لە پێشكەشكارەكانی كەناڵێكی "كوردیی!" بەمیوانەكەی گوت:" بەهۆی شەڕی داعشەوە زانیمان هەندێ ناوچەش كوردستانە"!، ئەم قسە ئەگەر گەمژەیی پێشكەشكار و تەلەفزیۆنەكە دەربخات، ئەوا گەواهیدەری ئەو راستییەشە كە هێزە كوردییەكان لە ئەركە راستەقینەكەی خۆیان شكستیانهێناوە.
      شەڕی تیرۆر، بەپێی ئاستی گرنگیی و مەترسیی و بایەخەكانی، دەرفەتی ئەوەی رەخساندووە كە هەردوو پارتی و یەكێتیی، لە قۆناغی بەرپرسیارێتی لە بەرامبەر خەڵك بۆ دروستنەكردنی (زێراب و شەقام) كە كێشەی ئیدارە و حوكمی ناوخۆییە، بپەڕنەوە بۆ بەرپرسیاربوون لە ئایندەی كوردستان "ئەركە راستەقینەكە". ئەمڕۆ لەژێر هەر ناو و ناویشان و بەرژەوەندیەكدا بێت پارتی دیموكراتی كوردستان، گوتارێكی هەڵگرتووە، ئەویش راپرسیی و راگەیاندنی دەوڵەتە (لای ئەوانیش، كاتی راگەیاندنی دەوڵەت روون نییە و پابەندی گۆڕانكارییانە، ئەمە خەوشی گوتارەكەیە!) ئەوەی دەمێنێتەوە لەم نێوەدا كە حیزبێكی كاریگەر و گرنگ و بەهێزە، یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، كە بەداخەوە دۆخی ناوخۆیی رێگەی دەربڕینی گوتارێكی روونی پێنادات، دابەشبوونەكە زۆرقووڵە، بەڵام لەسەر ئاستی بەشداریی لە پرۆسەی بڕیاردان لە ریفراندۆم و دروستكردنی كۆمیتەی باڵای ریفراندۆم و لیژنەكان، یەكێتیی بەشدارییەكی كارای هەیە، (هەرچەند هەندێك لەناو یەكێتیدا بە قوباد تاڵەبانی و د. نەجمەدین، كوڕ و دكتۆرەكەی مام جەلال دەڵێن یەكێتیی نین!) بەڵام ئەوان و هەندێك بەرپرسی باڵای تری یەكێتیی، رۆڵی خۆیان لەم نێوەندەدا بەجوانیی دەگێڕن.
      ئێران لەم هەنگاوانەی یەكێتیی نیگەرانە، ئێران كاریگەرە و هێزی لە ناوچەكە زۆرە، ئەوان بەزمانێكی توند لەسەر پرسی ریفراندۆم قسەدەكەن، توركیاش بە هەمانشێوەیە، ئەمە سەرباری عیراق، سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستان، لەدوای گەڕانەوەی وەفدی یەكێتیی لە تاران پەیامێكی لەسەر پرەنسیپی (دیوار ببیستە و پاسار لەگەڵ تۆمە) بڵاوكردەوە، پەیامەكەی ئاراستەی سەركردە عیراقییەكان كرد، بەڵام ئەوە بۆ هەمووان بوو، بە بەرەی ناوخۆیشەوە، وایدەبینم كە یەكێیتی نیشتمانیی كوردستان، ئەم پەیامەی زۆر بەدڵبووبێت، چونكە "وەڵامی زمانی جەستەی وێنەكەی تارانیشی دایەوە". بەڕێز بارزانی، لەڕوانگەی بەرپرسیارێتی پۆستەكەی، پەیامەكەی بڵاوكردەوە. یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانیش لە ئێران بە تاران یان وتووە، "بڕیاری ریفراندۆم بڕیارێكی كوردستانییە، بە تەنیا هەر هی ئێمە نییە".
     وا بڕیارە یەكێتیی پەیامی ئێران بە هەموو هێزەكانی ناوخۆ بگەیەنێت، بەڵام پێشئەوەی پەیامەكە بگات ئێران وەڵامەكەی لەزاری بەڕێز بارزانییەوە وەرگرت. ئەوەی ماوەتەوە گۆڕانكارییەكانی ئایندەیە، ئەگەر یەكێتیی نیشتمانیی، بە هەموو دەنگە جیاوازەكانییەوە لەسەر هەڵوێستەكەی تاران " كە وەفدەكە گوزارشتێك بوو لە دەنگە جیاوازەكانی ناو یەكێتیی) پێداگر و سوور بێت، ئەوا مەترسیی كوشندە لەسەر ئایندەی هەرێمی كوردستان كەمترە، هەرچەند پێدەچێت هەندێك بەرپرسی پایە بڵندی! ناو ئەم حیزبە لە حیزبەكە بچنە دەرەوە كە "لەبنەڕەتدا هەر هی حیزبەكە نین"، بەڵام یەكێتیی لەوەدا قازانجێكی زۆردەكات و دەتوانێت بۆ هەمیشە هەم خۆی لە تۆمەتی نەیارەكانی بەوەی پێی دەڵێن: پاشكۆی پارتی یە، دەرباز بكات، هەم لەژێر فشاری بزوتنەوەی گۆڕان-یش دەردەچێت.
      لەكۆتاییدا ئەوەی چاوەڕواندەكرێت ئەوەیە كە حكومەتی عیراق لەدوای شەڕی "داعش"، هەوڵی داگیركردن یان گۆشەگیركردنی هەرێم بۆ سنووری پێش 2003 دەدات، بەشێك لە سەركردە باڵاكانی یەكێیتی نیشتمانیی كوردستان، باش ئەم راستییە دەزانن، بۆیە بژاردەی ریفراندۆم و جیابوونەوە لە عێراق تەنیا دەستەبەری هێشتنەوەی هەرێمی كوردستانە، لە حاڵەتی خستنەبەرەی دژە ریفراندۆم یان پشتیوانی نەكردنی لەلایەن یەكێتییەوە "خوانەكردە"، هەرێمی كوردستان بەرەو دابەشبوون و شەڕی ناوخۆ و لكانەوەی بەشێكی هەرێم بەعیراقەوە دەڕوات، بە تایبەت كە بزوتنەوەی گۆڕان، خاوەن بژاردەی (فیدڕاڵی پارێزگاكان)ە.


ڕەخنەی چاودێر

فڕین لە ڕێی سینەماوە

ڕاپرسی

پێت وایە لایەنەكان دەگەنە رێككەوتن بۆ چارەسەركردنی كێشەكانی باشوری كوردستان؟

دەنگ بدە